Darowizna a spadek
Darowizna,  Prawo Spadkowe

Darowizna a spadek – o tym musisz pamiętać!

Darowizna a spadek – czy między tymi terminami istnieją jakieś podobieństwa? Dlaczego każdy powinien wiedzieć, czego dokładnie dotyczą oba te pojęcia? Kto może otrzymać spadek i z jakimi opłatami się wiąże?

W niniejszym artykule postaram się odpowiedzieć na te i inne pytania. Zapraszam do zapoznania się z kluczowymi informacjami dotyczącymi tej tematyki.

Darowizna a spadek

Co to jest darowizna?

Darowizna jest umową na podstawie której darczyńca nieodpłatnie (tzn. nie oczekując nic w zamian) przekazuje konkretny ściśle określony składnik majątkowy obdarowanemu. Darowizna jest umową dokonywaną za życia obu Stron umowy i odnosi skutek z chwilą podpisania umowy.

Osoba obdarowana staje się właścicielem danego składnika majątkowego (np. nieruchomości lub samochodu) i nie ma żadnych obowiązków względem darczyńcy.

Przedmiot nabyty w drodze darowizny co do zasady wchodzi do majątku osobistego obdarowanego, chyba że darczyńca postanowi inaczej.

Co to jest spadek?

Pod ogólnym sformułowaniem ,,spadek” rozumiemy dziedziczenie. Dziedziczenie może być zarówno ustawowe jak i testamentowe. Dziedziczenie polega na wejściu spadkobiercy, wskutek śmierci osoby fizycznej (spadkodawcy), w jego sytuację prawną polegającą na nabyciu ogółu praw i obowiązków majątkowych. Dziedziczenie jest zatem pojęciem szerszym niż darowizna, ponieważ jego wynikiem jest nie tylko nabycie składników majątkowych spadkodawcy, ale też jego wszelkich zobowiązań. Darowizna a spadek – widać doskonale, że te pojęcia dotyczą różnych obszarów, a przy tym pozostają niezwykle ważne.

Co trzeba wiedzieć o darowiźnie?

Co można przekazać w darowiźnie?

Przedmiotem darowizny mogą być wszystkie zbywalne rzeczy i prawa majątkowe, w tym np.:

  • nieruchomości (lokale mieszkalne, nieruchomości gruntowe zabudowane i niezabudowane),
  • spółdzielcze własnościowe prawa do lokali (mieszkania pozostające w zasobach spółdzielni mieszkaniowych), zarówno te, które mają założone księgi wieczyste, jak i te bez ksiąg wieczystych,
  • ruchomości, w tym samochody,
  • udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością,
  • środki pieniężne.

Czy od darowizny płaci się podatek?

Darowizna jest opodatkowana podatkiem od spadków i darowizn.

Wysokość podatku ustalana jest w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca (obdarowany). Zaliczenie do grupy podatkowej następuje według osobistego stosunku obdarowanego do darczyńcy.

Do poszczególnych grup podatkowych zalicza się:

  • do grupy I – małżonka, zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki itd.), wstępnych (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd.), pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów,
  • do grupy II – zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych,
  • do grupy III – innych nabywców.

Ze względu na zwolnienie przewidziane w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem darowizny przez:

  • małżonka
  • zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki itd.),
  • wstępnych (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd.),
  • pasierba,
  • rodzeństwo,
  • ojczyma i macochę.

Kwestie podatkowe przesądzają więc o tym, że najczęściej darowizny dokonywane są w ramach najbliższej rodziny, czyli tzw. grupy 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Kiedy trzeba zgłaszać otrzymaną korzyść jako darowiznę?

Należy pamiętać, że warunkiem całkowitego zwolnienia z podatku jest zgłoszenie nabycia w drodze darowizny własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadku, gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. Wówczas notariusz, jako płatnik tego podatku, ma obowiązek przekazać w terminie do 7 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym została zawarta umowa darowizny naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu ze względu na siedzibę notariusza informację zawierającą dane z aktów notarialnych dokumentujących umowy darowizn.

Najważniejsze informacje o spadkach

Kto może otrzymać spadek?

Przepisy prawa polskiego przewidują dwie formy dziedziczenia: ustawową i testamentową.

Krąg spadkobierców ustawowych wyznaczony jest przez więzy rodzinne. Spadkobiercy ustawowi zostali podzieleni na grupy dochodzące kolejno do dziedziczenia ustawowego.

Można wyróżnić cztery grupy spadkobierców ustawowych. Spadkobiercy należący do grupy dalszej dochodzą do dziedziczenia dopiero, gdy nie ma spadkobierców należących do grupy bliższej.

  • I grupa – małżonek i dzieci spadkodawcy oraz zstępni dziecka spadkodawcy (jeśli dziecko nie mogło lub nie chciało dziedziczyć, w jego miejsce wchodzą jego dzieci),
  • II grupa – małżonek spadkodawcy, rodzice spadkodawcy, jego rodzeństwo (jeśli rodzic nie dożył otwarcia spadku) oraz zstępni rodzeństwa (w miejsce zmarłego rodzeństwa),
  • III grupa – gdy nie ma spadkobierców z I oraz II grupy do dziedziczenia dochodzą dziadkowie spadkodawcy, zstępni dziadków spadkodawcy, pasierbowie (dzieci małżonka spadkodawcy),
  • IV grupa – ostatnim możliwym spadkobiercą jest gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub Skarb Państwa.

Pierwszeństwo do spadku dziedziczonego na podstawie ustawy ma I grupa spadkobierców. Jeżeli brak jest zstępnych (dzieci, wnuków, prawnuków itd.) spadkodawcy (bądź gdy nie mogą lub nie chcą dziedziczyć), dziedziczą osoby z II grupy, a w ich braku – osoby zaliczone do III grupy. Ostatecznie, spadkobiercą mogą być podmioty z IV grupy czyli gmina lub Skarb Państwa.

Krąg spadkobierców testamentowych jest wobec zasady swobody testowania (uprawnienia spadkodawcy do dowolnego rozporządzenia swoim majątkiem na wypadek śmierci), nieograniczony. Swoboda testowania umożliwia spadkodawcy na dowolne ukształtowanie spraw jego majątku na wypadek śmierci, w tym pozwala na powołanie do spadku nie tylko dowolnych osób fizycznych nie będących krewnymi, ale też dowolnych osób prawnych (fundacji, organizacji, spółek itp.).

Czy od nabycia spadku płaci się podatek?

Dziedziczenie jest także opodatkowane podatkiem od spadków i darowizn.

Wysokość podatku jest ustalana w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest spadkobierca.

Różnica pomiędzy darowizną a nabyciem spadku dotyczy tylko zgłoszenia nabycia praw majątkowych do Urzędu Skarbowego. W przypadku dziedziczenia obowiązek zgłoszenia leży po stronie spadkobiercy. Spadkobierca ma obowiązek zgłosić nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

Czy do dokonania darowizny lub poświadczenia praw do spadku potrzebny jest notariusz?

Notariusz będzie niezbędny do:

  • dokonania darowizny przedmiotów majątkowych, do których przeniesienia wymagana jest forma aktu notarialnego (tj. nieruchomości gruntowe, prawa użytkowania wieczystego gruntu, lokale stanowiące odrębną nieruchomość, spółdzielcze prawa do lokali),
  • poświadczenia dziedziczenia w celu potwierdzenia nabycia praw do spadku po osobie zmarłej i wszystkich czynności z tym związanych, tj. złożenia oświadczeń o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku, otwarcia i ogłoszenia testamentu, sporządzenia protokołu dziedziczenia.

Czy darowiznę można przekazać osobie małoletniej?

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, rodzice mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego nabywać dla małoletniego dziecka nieruchomości na podstawie umowy darowizny w stanie wolnym od zobowiązań wobec darczyńcy lub osób trzecich.

Planując darowiznę na rzecz małoletniego musimy upewnić się, że jej dokonanie nie przysporzy małoletniemu dodatkowych zobowiązań, zarówno majątkowych jak i osobistych.

Na każdą darowiznę na rzecz małoletniego nieruchomości obciążonej (np. hipoteką na rzecz banku), rodzice będą musieli uzyskać zezwolenie sądu opiekuńczego.

Darowizna a spadek – te pojęcia odnoszą się do innych czynności, mających jednak cechy wspólne. W obu przypadkach pomoc notariusza może być nie do przecenienia. W przypadku dodatkowych pytań – zapraszam do kontaktu.