Odpowiedzialność za długi spadkowe
Prawo Spadkowe

Odpowiedzialność za długi spadkowe – podstawy zagadnienia

Na czym polega odpowiedzialność za długi spadkowe? Czy warto decydować się na odrzucenie spadku?

Jak zachować się podczas postępowania spadkowego? W jaki sposób przebiega dziedziczenie długów?

W niniejszym artykule postaram się udzielić wyczerpujących tematykę długów spadkowych.

Odpowiedzialność za długi spadkowe

Co to są długi spadkowe?

Długi spadkowe są to wszelkie zobowiązania spadkodawcy powstałe zarówno przed jego śmiercią, jak i związane bezpośrednio z jego śmiercią. Do zobowiązań spadkodawcy powstałych przed jego śmiercią możemy zaliczyć np. zaciągnięte przez niego kredyty i pożyczki. Do długów powstałych w wyniku śmierci spadkodawcy możemy z kolei zaliczyć: koszty pogrzebu, koszt spełnienia wynikających z testamentu zapisów (np. przekazanie określonej kwoty pieniędzy konkretnej osobie) i poleceń (np. sprawienie pogrzebu w określony sposób, na wybranym cmentarzu) oraz koszty postępowania spadkowego.

Kto może przejąć odpowiedzialność za długi spadkowe?

Co do zasady, wszelkie zobowiązania spadkodawcy obciążają spadkobierców. Spadkobierca może jednak ograniczyć lub wyłączyć swoją odpowiedzialność za długi. Ustawodawca daje spadkobiercom 6-miesięczny termin od chwili dowiedzenia się o tytule swojego powołania na wypowiedzenie się, czy spadek przyjmuje (wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza), czy spadek odrzuca.

Odpowiedzialność spadkobiercy może kształtować się następująco:

  • Przyjęcie spadku wprost – spadkobierca odpowiada za długi spadkowe bez żadnych ograniczeń, w tym całym swoim majątkiem osobistym,
  • Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza – spadkobierca odpowiada za długi spadkowe nadal całym swoim majątkiem, jednak tylko do wysokości uzyskanego spadku, co oznacza, że jeżeli wartość długów jest wyższa niż aktywa uzyskane w spadku, spadkobierca nie będzie ponosił odpowiedzialności za długi,
  • Odrzucenie spadku – spadkobierca odrzuca spadek w całości, co oznacza, że nie ponosi żadnej odpowiedzialności za długi spadkodawcy.

Należy pamiętać, że w sytuacji w której spadkodawca nie wypowie się odnośnie przyjęcia lub odrzucenia spadku w ustawowym terminie, wówczas automatycznie, z mocy ustawy, przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Kto jest odpowiedzialny za długi do czasu działu spadku?

Do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Oznacza to, że jeżeli jeden ze spadkobierców spełni świadczenie to zwalnia z długu pozostałych. Wówczas może żądać zwrotu od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości ich udziałów. Od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości przysługujących im udziałów.

Jaka jest rola notariusza przy ustalaniu odpowiedzialności za długi spadkowe?

Notariusz, przed dokonaniem poświadczenia dziedziczenia musi odebrać od spadkobierców oświadczenia w sprawie przyjęcia bądź odrzucenia spadku. Osoby, które spadek przyjęły, zarówno wprost jak i z dobrodziejstwem inwentarza, są spadkobiercami po osobie zmarłej. W akcie poświadczenia dziedziczenia notariusz potwierdzi, kto będzie odpowiadał za długi spadkowe.

Dziedziczenie długów

Czy można przejąć jedynie aktywa – bez długów spadkodawcy?

Niestety nie ma takiej możliwości, aby przyjąć spadek w zakresie samych aktywów. Dziedziczenie polega na wejściu w ogół praw i obowiązków zmarłego. Jedynym rozwiązaniem, aby ograniczyć swoją odpowiedzialność za długi spadkowe jest złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Czy można za życia spadkodawcy zrzec się spadku?

Warto wiedzieć, że jest możliwość zrzeczenia się spadku jeszcze za życia spadkodawcy. Można tego dokonać u notariusza podpisując umowę o zrzeczenie się dziedziczenia. Stronami umowy są przyszły spadkodawca i przyszły spadkobierca ustawowy. W umowie takiej spadkobierca ustawowy oświadcza, że zrzeka się dziedziczenia po przyszłym spadkodawcy. Jedna wizyta u notariusza, jeszcze za życia spadkodawcy, skutecznie wyłącza spadkobiercę oraz jego zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki itd.) od dziedziczenia.

Jakie długi spadkodawcy nie podlegają dziedziczeniu?

Istnieje pewna grupa długów, które nie podlegają dziedziczeniu. Są to wszystkie zobowiązanie osobiste spadkodawcy, ściśle z nim związane. W większości przypadków byłyby niemożliwe do spełnienia przez spadkobierców. Dla przykładu możemy wskazać zobowiązanie do wykonania dzieła z umowy o dzieło lub wykonanie specjalistycznej pracy z umowy zlecenia.

Jakie obowiązki mogą jeszcze wiązać się z dziedziczeniem?

Trzeba pamiętać, że poza długami spadkowymi o charakterze majątkowym, na spadkobiercach mogą też ciążyć inne obowiązki. Z kodeksu cywilnego wynikają uprawnienia przysługujące osobom, które nie zostały spadkobiercami, które to uprawnienia muszą być przez spadkobierców respektowane. Należą do nich w szczególności:

  • małżonek i inni domownicy zmarłego muszą mieć umożliwione korzystanie z zajmowanego wcześniej mieszkania przez co najmniej 3 miesiące po śmierci spadkodawcy; prawa tego nie można ograniczyć, co oznacza, że osoba trzecia, która odziedziczyła mieszkanie musi ten stan akceptować i nie może pobierać żadnej opłaty za korzystanie z lokalu w tym okresie,
  • jeśli małżonek nie dziedziczy wraz z dziećmi, przysługują mu również przedmioty gospodarstwa domowego, z których korzystał sam lub razem ze zmarłym,
  • obowiązek dostarczenia środków utrzymania dziadkom spadkodawcy, jeżeli znajdują się oni w niedostatku i nie mogą otrzymać należnych im środków utrzymania od osób do tego zobowiązanych.

Czy długi spadkodawcy mogą ulec przedawnieniu?

Przepisy prawa nie przewidują żadnego terminu, w którym wierzyciele mogą zgłaszać swoje roszczenia przeciwko spadkobiercom z tytułu długów spadkowych. Brak wiedzy spadkobiercy o długach spadkowych nie spowoduje też, że spadkobierca nie będzie za nie odpowiadał.

Nie zmienia to faktu, że do długów spadkowych stosuje się ogólne terminy przedawnienia wskazane w Kodeksie cywilnym. Co do zasady, termin przedawnienia wynosi dziesięć lat, a dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (np. kredyt bankowy, umowa pożyczki) – trzy lata.

W jaki sposób można podzielić długi pomiędzy spadkobierców?

Z chwilą dokonania działu spadku u notariusza lub przed sądem między spadkobiercami ustaje odpowiedzialność solidarna. Od tego momentu każdy z nich odpowiada samodzielnie w stosunku do wielkości swojego udziału.

Warto wiedzieć, że dział spadku nie obejmuje długów spadkowych. Spadkobiercy nie mogą rozstrzygać którego wierzyciela ma spłacić dany spadkobierca.

Jak widać, odpowiedzialność za długi spadkowe to złożone zagadnienie.  W razie pytań i wątpliwości – zapraszamy do kontaktu.