Spadkobiercy ustawowi
Prawo Spadkowe

Spadkobiercy ustawowi – dziedziczenie bez testamentu

Kim są spadkobiercy ustawowi? Jak przebiega dziedziczenie, kiedy nie ma spisanego testamentu? Jaka jest kolejność dziedziczenia?

Zapraszam do zapoznania się z artykułem, który postara się udzielić wyczerpujących odpowiedzi na ważne pytania z dziedziny prawa spadkowego.

Kilka słów o spadkobiercach

Jaka jest definicja spadkobiercy?

Spadkobierca to osoba, która nabywa ogół praw i obowiązków po osobie zmarłej zwanej spadkodawcą. Spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy. Nabycie spadku w chwili śmierci spadkodawcy nie ma charakteru definitywnego. Nabycie spadku jest ostateczne w momencie złożenia przez spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu spadku albo w sytuacji, gdy brak złożonego oświadczenia jest jednoznaczny z przyjęciem spadku.

Czym się różnią spadkobiercy ustawowi od testamentowych?

Ze spadkobiercami ustawowymi mamy do czynienia, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu. W takiej sytuacji następuje dziedziczenie ustawowe.

Ze spadkobiercami testamentowymi mamy z kolei do czynienia, gdy spadkodawca wyraził swoją wolę co do dziedziczenia w testamencie. Nie zmienia to faktu, że najczęściej spadkobiercą testamentowym jest osoba, które także wchodzi w krąg spadkobierców ustawowych osoby zmarłej.

Jaka jest rola notariusza w przypadku spadku bez testamentu?

W przypadku, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu, należy określić krąg spadkobierców dziedziczących na podstawie ustawy. Najczęściej dokonuje tego notariusz przy sporządzaniu czynności notarialnych związanych z poświadczeniem dziedziczenia. Przy sporządzeniu tego dokumentu notariusz będzie pytał o krąg najbliższych krewnych osoby zmarłej i prosił o akty stanu cywilnego tych osób, aby potwierdzić, które z nich są spadkobiercami.

Spadkobiercy ustawowi

Czy spadkobierca ustawowy może odrzucić spadek?

Żaden ze spadkobierców nie ma obowiązku dziedziczenia spadku wbrew swojej woli. Każdy spadkobierca – zarówno ustawowy jak i testamentowy – może spadek odrzucić. Prawo przewiduje 6-miesięczny termin na odrzucenie spadku. Termin ten liczony jest od chwili dowiedzenia się o tytule swojego powołania.

Kto może zostać spadkobiercą ustawowym?

Do kręgu spadkobierców ustawowych należą:

  • zstępni Spadkodawcy
  • małżonek Spadkodawcy
  • rodzice Spadkodawcy
  • rodzeństwo Spadkodawcy
  • zstępni rodzeństwa Spadkodawcy
  • dziadkowie Spadkodawcy
  • zstępni dziadków Spadkodawcy
  • dziecko małżonka Spadkodawcy (pasierb), którego żadne z rodziców nie dożyło śmierci Spadkodawcy
  • gmina ostatniego miejsca zamieszkania Spadkodawcy
  • Skarb Państwa

Jaka jest kolejność dziedziczenia?

Spadkobiercy ustawowi zostali podzieleni na grupy dochodzące kolejno do dziedziczenia ustawowego.

Możemy wyróżnić cztery grupy spadkobierców ustawowych. Warto pamiętać, że spadkobiercy należący do grupy dalszej będą dziedziczyć dopiero wówczas, gdy nie ma spadkobierców należących do grupy bliższej.

  • I grupa – małżonek i dzieci spadkodawcy; ewentualnie zstępni dziecka (wnuki/prawnuki Spadkodawcy), które wchodzą w miejsce dziecka, które nie chce lub nie może dziedziczyć),
  • II grupa – małżonek spadkodawcy, rodzice spadkodawcy i rodzeństwo spadkodawcy (jeśli któryś z rodziców nie chce lub nie może dziedziczyć) oraz zstępni rodzeństwa spadkodawcy (w miejsce rodzeństwa, które nie chce lub nie może dziedziczyć),
  • III grupa – dziadkowie spadkodawcy, zstępni dziadków spadkodawcy (gdy któreś z dziadków nie chce lub nie może dziedziczyć) oraz pasierbowie (dzieci małżonka spadkodawcy), których żadne z rodziców nie dożyło śmierci Spadkodawcy
  • IV grupa –gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub Skarb Państwa.

Małżonek spadkodawcy dziedziczy zarówno w grupie pierwszej, jak i drugiej. W przypadku obydwu grup udział spadkowy małżonka może być jednak różny.

Czy można kogoś wyłączyć z dziedziczenia ustawowego? W jaki sposób?

Wyłączenie spadkobiercy od dziedziczenia ustawowego jest możliwe na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu w sprawie uznania tego spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia. Uznanie za niegodnego dziedziczenia powoduje, że spadkobierca zostaje traktowany tak jakby nie dożył otwarcia spadku.

Spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli:

  • dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy,
  • podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności,
  • umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

Uznania spadkobiercy za niegodnego może żądać każdy, kto ma w tym interes. Należy zatem dopuścić możliwość wytoczenia powództwa przez każdą osobę zainteresowaną stwierdzeniem niegodności.

Co to jest udział spadkowy?

Udział spadkowy jest to udział ułamkowy w jakim dziedziczą poszczególni spadkobiercy. Sposób liczenia udziałów została określona przez przepisy Kodeksu cywilnego. Wysokość udziałów poszczególnych spadkobierców będzie zależeć od liczby osób dochodzących do dziedziczenia.

Co w sytuacji, gdy brak jest spadkobierców ustawowych?

W zasadzie nie ma takiej możliwości, aby nie było spadkobiercy ustawowego. W przypadku braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i pasierba spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. Jeżeli ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczypospolitej Polskiej nie da się ustalić albo ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa.

Co więcej, Skarb Państwa ani gmina nie mogą odrzucić spadku, który im przypadł z mocy ustawy. Skarb Państwa ani gmina nie składają także oświadczenia o przyjęciu spadku, a spadek uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza.

Gdyby potrzebowali Państwo dodatkowych informacji dotyczących tematyki spadkowej – zachęcamy do skontaktowania się.