Testament
Prawo Spadkowe

Testament

Co to jest testament? Co można zapisać w testamencie? Czym różni się rozporządzenie majątkiem w drodze testamentu od darowizny lub dożywocia? Kontynuując wpisy dotyczące różnych sposobów przekazania majątku w dzisiejszym wpisie chciałabym omówić najważniejsze cechy testamentu.

Testament – rozumienie kodeksowe

Kodeks cywilny definiuje testament w artykule 941 w następujący sposób:

Rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament.” (rozrządzenie – rozporządzenie, zarządzenie, zadysponowanie swoim majątkiem na wypadek śmierci)

Najważniejszą cechą testamentu jest oczywiście chwila rozporządzenia majątkiem – następuje to dopiero z chwilą śmierci Spadkodawcy. Do tej chwili majątek cały czas pozostaje w rękach Spadkodawcy i to Spadkodawca samodzielnie decyduje o jego losie. Sporządzenie zatem testamentu nie wyklucza np. sprzedaży przez Spadkodawcę mieszkania wchodzącego w chwili sporządzania testamentu w skład jego majątku.

Kto może sporządzić testament?

Testament może sporządzić każda osoba fizyczna, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych. Zgodnie z polskim prawem jest to osoba pełnoletnia (która ukończyła 18 lat) jeżeli nie została ubezwłasnowolniona orzeczeniem sądu.

Co ważne, testamentu nie można sporządzić przez pełnomocnika.

Testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy. Wykluczone jest sporządzanie testamentów wspólnych np. przez małżonków.

Przedmiot testamentu

Testament polega na powołaniu do całego majątku spadkowego konkretnej osoby/osób. W testamencie nie wymienia się konkretnych składników majątkowych.

Jeśli zależy nam, aby konkretny składnik majątku był przeznaczony konkretnej osobie z rodziny wówczas można uczynić zapis testamentowy.


PRZYKŁAD:

Anna M. postanowiła przekazać po swojej śmierci cały majątek jaki po niej pozostanie (w tym lokal mieszkalny położony w lokalizacji Warszawa Wola, samochód osobowy, pamiątki rodzinne, środki zgromadzone na kontach bankowych, rzeczy codziennego użytku) swojej córce Marcie M. Jednocześnie jej wolą było to, aby jedna z pamiątek rodzinnych w postaci księgozbioru odziedziczonego po jej przodku był przekazany jej siostrze Wandzie K. Notariusz z kancelarii notarialnej zaproponował sporządzenie testamentu w którym w testamencie do całości spadku jest powołana córka Marta M. Jednocześnie jest uczyniony zapis na rzecz Wandy K. zgodnie z którym na jej rzecz ma być przekazany księgozbiór. Skutek będzie taki, że po śmierci Anny M. jej jedynym spadkobiercą będzie jej córka Marta M., przy czym będzie ona miała obowiązek przekazać siostrze swojej matki Wandzie K., zgodnie z zapisem testamentowym, pamiątkę rodzinną w postaci księgozbioru.


Ponadto, w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego, można uczynić zapis windykacyjny. Zapis windykacyjny wywołuje dalej idące skutki niż zapis zwykły (przywołany w przykładzie powyżej). Istotę zapisu windykacyjnego oraz różnice pomiędzy zapisem zwykłym i windykacyjnym będę omawiać w kolejnym wpisie na blogu.

Skutki sporządzenia testamentu

Cechą definiującą testament, odróżniającą go od darowizny czy dożywocia jest oczywiście chwila rozrządzenia majątkiem. Samo sporządzenie testamentu nie stanowi o zadysponowaniu majątkiem Spadkodawcy. Dopiero z chwilą jego śmierci i potwierdzenia praw do spadku przez spadkobierców (za pomocą poświadczenia dziedziczenia u notariusza lub stwierdzenia nabycia spadku przed sądem) możemy mówić o rozporządzeniu majątkiem na wypadek śmierci.

Obowiązek podatkowy

Dziedziczenie opodatkowane jest podatkiem od spadków i darowizn. Obowiązek podatkowy zgłoszenia nabycia majątku spadkowego powstaje dopiero z chwilą sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza lub uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Przy sporządzaniu aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz poinformuje o obowiązku i terminie zgłoszenia nabycia spadku w urzędzie skarbowym.

Odwołanie testamentu

Warto pamiętać, że spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia. Odwołanie testamentu może przyjąć formę:

– sporządzenia przez spadkodawcę nowego testamentu,

– zniszczenia testamentu lub pozbawienia go cech, od których zależy jego ważność (np. przekreślenie podpisu spadkodawcy na testamencie własnoręcznym, w którym własnoręczny podpis spadkodawcy jest bezwzględnie wymagany, aby testament był ważny),

– dokonania w testamencie zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień (np. skreślenie przez spadkodawcę jednego akapitu w testamencie własnoręcznym, w którym spadkodawca uczynił zapis odnośnie konkretnego przedmiotu majątku).

Podzielając pogląd większości doktryny prawniczej uważam, że odwołanie testamentu notarialnego wymaga również udziału notariusza. Samo zniszczenie wypisu aktu notarialnego nie jest równoznaczne z odwołaniem testamentu, ponieważ oryginał aktu notarialnego z podpisem spadkodawcy cały czas jest u notariusza w nienaruszonym stanie, z obowiązkiem notariusza wydawania wypisów tego aktu notarialnego każdej osobie na rzecz której zastrzeżono takie prawo.

Należy pamiętać, że w sytuacji w której spadkodawca sporządził nowy testament nie zaznaczając w nim, że odwołuje poprzedni, ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu.

Spadkodawca może też w każdym czasie sporządzić nowy testament.